Geschiedenis van het wapen van Ameland

Op 20 februari 1816 werd het wapen van Ameland per Koninklijk Besluit vastgesteld. Sinds die tijd staat dit wapen bekend als de gemeente Ameland. De geschiedenis van het wapen is echter veel ouder. Die begint bij de eerste hoofdeling van Ameland: Ritske van Jelmera (1383-1450).  Hij voerde al een wapen met een wassenaar (‘maan’) en drie balken. 

 

Ritske van Jelmera was de eerste hoofdeling van Ameland van 1424 tot 1450. Toen voerde hij al het wapen met de schuine balken en een Wapen van hoofdeling Ritske Jelmera van Amelandwassenaar (zie foto rechts). Latere hoofdelingen en Erf- en Vrijheren van Ameland namen dit wapen van hem over. Zo kwam het wapen ook met vier of zelfs meer schuinbalken voor, zoals op de grafzerk van Wytze van Cammingha (1492-1552) in het baarhuisje in Ballum is te zien.

 

De oudst bekende afbeeldingen van het wapen als wapen van het eiland zijn die in de windwijzer op de toren te Nes uit 1664 (verhoogd in 1732). Het is niet bekend of die windwijzer er al in 1664 op stond of dat die dateert na de verbouwing van de toren in 1732. In het wapenboek Hesman rond 1700 en op avondmaalsbekers van Nes uit 1708 staat ook het wapen afgebeeld. Al deze oude bronnen laten een omgewende wassenaar zien (de punten van de maansikkel naar rechts), zoals die ook al voorkwam in de wapens van de “heren”. Daarnaast is er ook nog een afbeelding bekend van een vaantje met het wapenbeeld met 4 schuinbalken en ook een omgewende wassenaar dat op een kaart in een atlas van Ortelius (1592-95) zou moeten staan.

 

Wapen van Ameland uit wapenboek Hesman van 1700In 1718 wordt de wassenaar (en de velden) omgedraaid afgebeeld in het wapen van Wilco van Holdinga, baron thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg (voormalig Erf- en vrijheer van Ameland), op een kaart in de Schotanus-Halma atlas (zie foto links). Op de torenklok van Ballum (1784) staat echter weer de omgewende wassenaar.

 

Het wapen is dus al veel langer met Ameland verbonden dan de afgelopen 200 jaar. Uiteindelijk werd het wapen op 25 maart 1818 door de Hoge Raad van Adel bevestigd. Het wapen werd als volgt (onjuist) beschreven:

“In de lengte doorsneden; de regter helft van goud beladen met drie zwarte dwarsbalken van de regter boven naar de linker beneden hoek nederdalende; de linker helft van lazuur beladen met een wassende maan van zilver”

De beschrijving en de tekening op het wapendiploma zijn gebaseerd op een afdruk van een lakstempel dat de gemeente eerder naar de Hoge Raad van Adel had gezonden om het wapen vast te kunnen leggen. Dus eigenlijk voert het eiland een niet geheel juist wapen en zou de wassenaar moeten worden omgedraaid zoals die in de oudste bronnen voorkwam.

 

In verloop van tijd ontstond de bekende overlevering van het wapen. De schuinbalken zouden de balken voorstellen die de Amelanders op Terschelling hadden geroofd om er een galg van te maken. Hierop slaat ook het volgende rijmpje:

De Amelander schalken,

Hebben gestolen 3 balken,

Des avonds in de maneschijn,

Daarom zal dit hun wapen zijn.

 

Deze overlevering vertelt dus niets over de oorsprong van het wapen. Het is meer een voorbeeld van de rivaliteit tussen Ameland en Terschelling bij veel zaken zoals het jutten. 

 

Omschrijvingen wapens van hoofdelingen en heren van Ameland

Free Tours op Ameland - Ontdek het eiland met een rondleiding door Hollum en NesStichting Amelander Musea organiseert Free Tours in Hollum en Nes. Deze openbare rondleidingen zijn de leukste introductie tot de cultuurhistorie van Ameland.

Op pad met een echte Ameland kenner, die de deelnemers trakteert op boeiende verhalen en bijzondere weetjes over Ameland tijdens een bijzondere wandeling door het dorp Hollum of het dorp Nes.

Het betreft een Free Tour waarbij de deelnemers achteraf zelf bepalen wat ze er voor over hebben en betalen dit aan de gids.

Wanneer: De maand juli.

Elke dinsdag om 13.00 en 15.00 uur in Hollum en elke woensdag om 13.00 en 15.00 uur in Nes.
In Hollum is de start bij Museum Sorgdrager en in Nes bij de Clemenskerk. 

Vrienden worden van stichting 'De Ouwe Pôlle'

Steun onze stichting 'De Ouwe Pôlle' als vriend. Vanaf 18,50 euro ontvangt u 3 x per jaar het blad 'De Pôllepraat' en steunt u onze activiteiten en musea! Met uw bijdrage maken we ons sterk voor de Amelander cultuurhistorie en erfgoed!

Meer van de Ouwe Pôlle:

NIEUW: Een extra dikke Pôllepraat over de bevrijding van Ameland in 1945!

In Nederland vieren we op 5 mei Bevrijdingsdag. Dit jaar is het 75 jaar geleden dat Nederland werd bevrijd. Wist u dat de Pôllepraat over de bevrijding van AmelandWaddeneilanden veel later zijn bevrijd? Ameland pas op 3 juni 1945. De Pôllepraat van juni 2020 is een themanummer over de bevrijding van Ameland. Waarom duurde de bevrijding zolang? En hoe verliep die op het eiland? En hoe kijken de oudere Amelanders hierop terug? In dit extra dikke nummer worden die vragen beantwoord aan de hand van bijzondere verhalen:

  • Het zeemansleven van Harmen Wijnberg
  • De belevenissen van verzetsstrijder dominee Jansen uit Ballum
  • Een kroniek van de bevrijding (volg de bevrijding van Ameland van dag tot dag)
  • Interviews met Amelanders over de oorlog en de bevrijding
  • Tientallen unieke foto’s van de oorlog en bevrijding op Ameland

En meer artikelen over Ameland, museumnieuws en activiteiten van stichting ‘De Ouwe Pôlle’.

De Pôllepraat is het donateursblad van de cultuurhistorische 'De Ouwe Pôlle'. Deze stichting bestaat sinds 1957 en heeft drie musea op Ameland: Museum Sorgdrager, Museum Swartwoude en het Bunkermuseum. Donateurs ontvangen drie keer per jaar de Pôllepraat met prachtige verhalen over het eiland en de bewoners. De Pôllepraat is voor 5 euro verkrijgbaar bij boekhandel Van den Brink in Nes, De Hoge Stoep in Hollum en bij de musea Sorgdrager en Swartwoude. 

<<< Vanaf 12,50 ontvangt u drie keer per jaar de Pôllepraat en steunt u onze stichting. Meld u nu aan! >>>