Volkskunst op Ameland

Door Klaas Nobel

 

Inleiding

De productie van met schilder- en snijwerk versierde meubelen kan alleen tot ontwikkeling komen wanneer er sprake is van een zekere welvaart. Zo kun je in dit geval de ontwikkeling van deze decoratiekunst op Ameland niet los zien van de scheepvaart. De koopvaardij in de 17e en 18e eeuw zorgde voor een grote welvaart op het eiland. 
De walvisvaart (tussen 1720 en 1780) werd door het grote aantal op het eiland aanwezige walvisbotten (kakebienen) een grote rol toegedicht maar door onderzoek is gebleken dat deze ondergeschikt was aan de koopvaardij. Ondanks dat dr. Deelken gewag maakt van een koperen etsplaat met daarop de route van Groenland naar Ameland denk ik dat deze kakebienen als goedkope vracht (ballast) verscheept werden vanuit de traanverwerking in de Zaanstreek naar het noorden waar ze dienden als nagenoeg onderhoudsvrije omheining. (Adam Teekes, zoon van de doopsgezinde Amelander smakschipper Teake Ades, borg nabij Westerhever in 1741 een smak met walviskaken. Uit artikel van T. en P.J. Borsch in 'Pôllepraat' nr. 47 2005) 

De schippers en commandeurs lieten huizen bouwen welke nu nog steeds voor een karakteristieke sfeer zorgen in de Amelander dorpen. De huizen zijn niet groot; de zeelui waren immers gewend om in kleine ruimtes aan boord van een schip te leven. Door de nauwe kontakten met Amsterdam had deze stad veel invloed op het interieur van de Amelander woningen. In 1678 werd de in 1569 door de Watergeuzen vernielde kerk van Hollum weer herbouwd. De kontakten met Amsterdam blijken ook hier: het avondmaalszilver en de koperen kaarsenkronen werden in Amsterdam vervaardigd. 
Dankzij de nauwkeurige registratie van passages van schepen door de Sont weten we dat een groot aantal Amelander schippers deze zee-engte tussen Denemarken en Zweden passeerden (5542 doorvaarten in de periode van 1661-1783; uitschieters rond 1685 en rond 1730). Primaire impuls voor deze handel was de behoefte aan graan in West- en Zuid Europa maar ook grondstoffen o.a. voor de scheepsbouw. Tegenover deze goederenstroom werden haringen en luxeartikelen naar de Oostzee vervoerd. Zo komen in Zweden beschilderde klaptafels (Det målade tebordet) voor die uit Nederland geïmporteerd zijn.

Uit lindehout gedraaid potje uit Riga

Uit lindehout gedraaid potje uit Riga

 

Ze stammen uit het eind van de 17e eeuw en werden theetafels (tebordet) genoemd omdat ook daar toen het drinken van thee populair werd. Op Ameland komen uit de Oostzee afkomstige producten voor zoals de Riga- of Archangel bakken of kommen. Deze zijn uit hout gedraaid en beschilderd. Ook de op het eiland voorkomende houten butte, een ovalen koffertje, komt uit Scandinavië.

 

TIP: Bezoek ook eens de website De Mispel van Klaas Nobel. Klik Hier.

Bijzonder voorwerp

Door Klaas Nobel

Onderste gedeelte van een kast (part. bez. Buren) 

Onderste gedeelte van een kast (part. bez. Buren). Klik op de foto voor vergroting.

 

De taferelen op de tafels zijn geschilderd in een medaillonvorm waarboven een tekst die betrekking heeft op de Bijbelse afbeelding. De beschildering van de kast die ik in Buren aantrof, is vrijwel zeker ook door deze schilder aangebracht. 

 

Het zou gemaakt kunnen zijn door een eilander schilder (op mogelijk elders gemaakte blanke meubelen en) naar voorbeeld van eerder ingevoerd werk; het werk van deze schilder was het meest vertegenwoordigd in de door mij op Ameland aangetroffen beschilderde meubelen en de toegepaste houtimitatie hierop kwam ook veelvuldig voor op bedsteewanden en deuren. Een eerder beschilderd bankje is in 1744 door deze schilder overgeschilderd en dit was tevens het oudste door mij gevonden en gedateerde exemplaar van hem. Het is echter niet met honderd procent zekerheid te zeggen of dit bankje, afkomstig uit het Fries museum, van Ameland betrokken is. (wellicht gekocht van een handelaar die veel zaken op Ameland deed) 


Een verschil met het ander werk is ook dat er geen gravures als voorbeeld zijn gebruikt. Dat er destijds emplooi was voor ambachtslieden op het eiland blijkt wel uit het feit dat in deze tijd, rond 1750, een zekere Floris Balck als zilversmid actief was.

(Klik hier voor een artikel over Floris Balck

Lees ook:

Sonttolregister als bron voor de genealoog

 

Gedicht

Wie verre reizen doet, kan veel verhalen,

wie veel geld heeft, kan veel betalen.

Toentertijd was men met een butte zeer tevree.

Tegenwoordig brengt men b.v. een T-shirt mee…

Zij verzwaarden boten met kakenbeen,

wij sturen nu overal een kaartje heen.                      

De kunstmaand die nu zoveel mensen raakt,

heeft misschien toen haar begin gemaakt?

 

Door Ria Dokter

 

Free Tours op Ameland - Ontdek het eiland met een rondleiding door Hollum en NesStichting Amelander Musea organiseert Free Tours in Hollum en Nes. Deze openbare rondleidingen zijn de leukste introductie tot de cultuurhistorie van Ameland.

Op pad met een echte Ameland kenner, die de deelnemers trakteert op boeiende verhalen en bijzondere weetjes over Ameland tijdens een bijzondere wandeling door het dorp Hollum of het dorp Nes.

Het betreft een Free Tour waarbij de deelnemers achteraf zelf bepalen wat ze er voor over hebben en betalen dit aan de gids.

Wanneer: De maand juli.

Elke dinsdag om 13.00 en 15.00 uur in Hollum en elke woensdag om 13.00 en 15.00 uur in Nes.
In Hollum is de start bij Museum Sorgdrager en in Nes bij de Clemenskerk. 

Vrienden worden van stichting 'De Ouwe Pôlle'

Steun onze stichting 'De Ouwe Pôlle' als vriend. Vanaf 18,50 euro ontvangt u 3 x per jaar het blad 'De Pôllepraat' en steunt u onze activiteiten en musea! Met uw bijdrage maken we ons sterk voor de Amelander cultuurhistorie en erfgoed!

Meer van de Ouwe Pôlle:

NIEUW: Een extra dikke Pôllepraat over de bevrijding van Ameland in 1945!

In Nederland vieren we op 5 mei Bevrijdingsdag. Dit jaar is het 75 jaar geleden dat Nederland werd bevrijd. Wist u dat de Pôllepraat over de bevrijding van AmelandWaddeneilanden veel later zijn bevrijd? Ameland pas op 3 juni 1945. De Pôllepraat van juni 2020 is een themanummer over de bevrijding van Ameland. Waarom duurde de bevrijding zolang? En hoe verliep die op het eiland? En hoe kijken de oudere Amelanders hierop terug? In dit extra dikke nummer worden die vragen beantwoord aan de hand van bijzondere verhalen:

  • Het zeemansleven van Harmen Wijnberg
  • De belevenissen van verzetsstrijder dominee Jansen uit Ballum
  • Een kroniek van de bevrijding (volg de bevrijding van Ameland van dag tot dag)
  • Interviews met Amelanders over de oorlog en de bevrijding
  • Tientallen unieke foto’s van de oorlog en bevrijding op Ameland

En meer artikelen over Ameland, museumnieuws en activiteiten van stichting ‘De Ouwe Pôlle’.

De Pôllepraat is het donateursblad van de cultuurhistorische 'De Ouwe Pôlle'. Deze stichting bestaat sinds 1957 en heeft drie musea op Ameland: Museum Sorgdrager, Museum Swartwoude en het Bunkermuseum. Donateurs ontvangen drie keer per jaar de Pôllepraat met prachtige verhalen over het eiland en de bewoners. De Pôllepraat is voor 5 euro verkrijgbaar bij boekhandel Van den Brink in Nes, De Hoge Stoep in Hollum en bij de musea Sorgdrager en Swartwoude. 

<<< Vanaf 12,50 ontvangt u drie keer per jaar de Pôllepraat en steunt u onze stichting. Meld u nu aan! >>>