De elektrische centrales van Ameland (2)

Door Klaas Nobel

 

"N.V. Mij. tot levering van Electrische stroom op Ameland gevestigd te Hollum (A)"

Hollum zat in 1930 nog steeds zonder stroom maar in 1931 vroeg Sjoerd Lublink uit Hollum een vergunning aan bij de gemeente Ameland om in Hollum stroom te mogen leveren. Hij zette echter niet door en in 1932 vroeg Teije Smedes een concessie aan bij het Provinciaal Electriciteitsbedrijf in Leeuwarden. Hij was smid en had later een winkel in huishoudelijke artikelen en een rijwielhandel in Surhuisterveen. Maar ook Tjip Nagtegaal uit Hollum, die een wasserette runde en ook met stroom pionierde (hij leverde bv. de bakkerij van v.d. Laag stroom) wilde in Hollum stroom gaan leveren. Het gemeente bestuur richtte zich tot de commissaris der koningin met het verzoek in geval van "gelijk voordeel voor de bevolking" de concessie aan Nagtegaal te geven.

In augustus 1933 nodigde Smedes het gemeente bestuur en de inwoners van Hollum uit voor een voorlichtingsbijéénkomst over elektriciteit in herberg de Zwaan. Maar ook Tjip Nachtegaal verstuurde een circulaire met daarin zijn aanbod met concurrerende prijzen. Om de bewoners medezeggenschap te geven in beslissingen over bijvoorbeeld de tarieven en de openbare verlichting, bood Smedes de gemeente 25% van de aandelen aan van de door hem en zijn broer Lubbert op te richten "N.V. Mij. tot levering van Electrische stroom op Ameland gevestigd te Hollum (A)". Uit de reactie van B&W maar ook in de rondvraag tijdens de raadsvergadering van 30 juni 1934, bleek dat veel eilanders moeite hadden met het gunnen van de concessie aan iemand van de vaste wal en dat ze hierover dus geen voorstel aan de raad hoefden te doen.

Intussen was de termijn van de concessie verlopen, maar gesteund door de overheid begon Smedes toch met het aanleggen van het net. De concessie werd verlengd en in februari 1935 startte de centrale alvast in een houten schuur op het door Smedes aangekochte stuk grond vlak naast de in 1923 gebouwde zuivelfabriek. Hierin stond één 20pk Lister met dynamo met een vermogen van plm. 20 kW en er waren zes aansluitingen in het dorp. Tijdens de bouw van de centrale met woonhuis, door aannemer Marten Faber, woonde de familie Smedes in de Burenlaan. In het nieuwe bedrijfsgebouw werden twee 20 pk. diesel motoren geplaatst, ook van het merk Lister uit Engeland en met dynamo’s van Smith uit Slikkeveer. De officiële opening van de eigenlijke centrale vond plaats in augustus van dat jaar. Het aantal aansluitingen was toen gegroeid tot 20; als bonus kreeg iedere nieuwe aansluiting een elektrisch theelichtje!

Duinoord bij Hollum

Duinoord bij Hollum

 

Het net werd al snel uitgebreid naar de zomerhuizen van het toenmalige Duinoord, bij de zuidelijke kaap in de duinen ten westen van Hollum. De vuurtoren had eigen generatoren en werd pas veel later aangesloten op dit elektriciteitnet. Het radiodistributienet werd overgenomen van Leen Brouwer uit Nes. Dit net kwam in beheer van zoon Piet Smedes. Dochter Lutske verzorgde het bijstellen van de ontvangst van de radio signalen. De behoefte aan elektriciteit groeide snel en nog voor de oorlog werd er een gedeelte aan de kleine centrale gebouwd voor de plaatsing van een 40 pk. Lister.

 

VRIENDEN WORDEN

Word vriend van Amelander Historie! U ontvangt iedere maand onze historiekrant en krijgt een gratis e-book cadeau! 
 
 

Free Tours op Ameland - Ontdek het eiland met een rondleiding door Hollum en NesStichting Amelander Musea organiseert Free Tours in Hollum en Nes. Deze openbare rondleidingen zijn de leukste introductie tot de cultuurhistorie van Ameland.

Op pad met een echte Ameland kenner, die de deelnemers trakteert op boeiende verhalen en bijzondere weetjes over Ameland tijdens een bijzondere wandeling door het dorp Hollum of het dorp Nes.

Het betreft een Free Tour waarbij de deelnemers achteraf zelf bepalen wat ze er voor over hebben en betalen dit aan de gids.

Wanneer: De maand juli.

Elke dinsdag om 13.00 en 15.00 uur in Hollum en elke woensdag om 13.00 en 15.00 uur in Nes.
In Hollum is de start bij Museum Sorgdrager en in Nes bij de Clemenskerk. 

Vrienden worden van stichting 'De Ouwe Pôlle'

Steun onze stichting 'De Ouwe Pôlle' als vriend. Vanaf 18,50 euro ontvangt u 3 x per jaar het blad 'De Pôllepraat' en steunt u onze activiteiten en musea! Met uw bijdrage maken we ons sterk voor de Amelander cultuurhistorie en erfgoed!

Meer van de Ouwe Pôlle:

NIEUW: Een extra dikke Pôllepraat over de bevrijding van Ameland in 1945!

In Nederland vieren we op 5 mei Bevrijdingsdag. Dit jaar is het 75 jaar geleden dat Nederland werd bevrijd. Wist u dat de Pôllepraat over de bevrijding van AmelandWaddeneilanden veel later zijn bevrijd? Ameland pas op 3 juni 1945. De Pôllepraat van juni 2020 is een themanummer over de bevrijding van Ameland. Waarom duurde de bevrijding zolang? En hoe verliep die op het eiland? En hoe kijken de oudere Amelanders hierop terug? In dit extra dikke nummer worden die vragen beantwoord aan de hand van bijzondere verhalen:

  • Het zeemansleven van Harmen Wijnberg
  • De belevenissen van verzetsstrijder dominee Jansen uit Ballum
  • Een kroniek van de bevrijding (volg de bevrijding van Ameland van dag tot dag)
  • Interviews met Amelanders over de oorlog en de bevrijding
  • Tientallen unieke foto’s van de oorlog en bevrijding op Ameland

En meer artikelen over Ameland, museumnieuws en activiteiten van stichting ‘De Ouwe Pôlle’.

De Pôllepraat is het donateursblad van de cultuurhistorische 'De Ouwe Pôlle'. Deze stichting bestaat sinds 1957 en heeft drie musea op Ameland: Museum Sorgdrager, Museum Swartwoude en het Bunkermuseum. Donateurs ontvangen drie keer per jaar de Pôllepraat met prachtige verhalen over het eiland en de bewoners. De Pôllepraat is voor 5 euro verkrijgbaar bij boekhandel Van den Brink in Nes, De Hoge Stoep in Hollum en bij de musea Sorgdrager en Swartwoude. 

<<< Vanaf 12,50 ontvangt u drie keer per jaar de Pôllepraat en steunt u onze stichting. Meld u nu aan! >>>