De elektrische centrales van Ameland (1)

Door Klaas Nobel

 

Nes

In het begin van de twintigste eeuw werden de huizen op Ameland nog verlicht met kaarsen en petroleum lampen. Omdat door de Eerste Wereldoorlog petroleum schaars was geworden, richtte burgemeester Bolomij zich op 22 juni 1918 tot de directeur van het PEB voor advies tot elektrificatie van Nes. Er werd een commissie ingesteld en al op 24 november van dat jaar brandde het eerste elektrisch licht op Ameland. De "Coöperatieve Vereniging tot Electrische Verlichting van het dorp Nes" exploiteerde het laagspanningsnet, de huisinstallaties en de dynamo. Deze dynamo werd aangedreven door de stoommachine van de zuivelfabriek van Foppe de Jong. Maar helaas door het tegenvallend exploitatie resultaat vanwege de hoge brandstof prijzen moest de coöperatie haar activiteiten staken. Enkele jaren later nam de ondernemende Foppe de Jong de zaak over en richtte de "N.V. Stoomzuivelfabriek, Graanmalerij en Electrische Centrale" op en werd in 1921 de 15 kw gelijkstroom generator aangevuld met een accu-batterij. In 1930 werd de stoommachine vervangen door een Deutz dieselmotor en werd het vermogen vergroot tot 45kw. Met een nieuwe Deutz in 1935 werd het vermogen 54kw.

Douwe Nobel in 1976 bij de stoommachine van de Hollumer zuivelfabriek

Douwe Nobel in 1976 bij de stoommachine van de Hollumer zuivelfabriek die vergelijkbaar zal zijn met de machine van Foppe de Jong in Nes. Alle apparatuur werd destijds door deze machine middels leren riemen aangedreven. De machine uit 1923 die later (samen met een dynamo) als noodaggregaat fungeerde, is na sluiting van de fabriek door Nobel overgeplaatst  naar het Sorgdrager museum en daar te bezichtigen.

 

In 1930 werd de gemeente Ameland door de Bond voor Electrotechnische Handel en Industrie gewezen op misstanden in den lande op gebied van installatiewerk. Hierop volgde een levendige correspondentie tussen de gemeente en verschillende instanties waarin de gemeente zonder succes probeerde aansluiting te krijgen op het net van het Provinciaal Electriciteitsbedrijf in Leeuwarden (zie onderstaande document).

 

 

Kaart van midden-Ameland uit 1927

Kaart van midden-Ameland uit 1927

Kaart van oost-Ameland uit 1927

Kaart van oost-Ameland uit 1927

Deze kaart met daarop de zomerwoningen van Nes is in 1939 gemaakt door de aannemer Johannes Wildervank.Deze kaart met daarop de zomerwoningen van Nes is in 1939 gemaakt door de aannemer Johannes Wildervank.

Deze kaart met daarop de zomerwoningen van Nes is in 1939 gemaakt door de aannemer Johannes Wildervank.

 

Bezoek ook de website van De Mispel van Klaas Nobel 

 

Interessant? Met 1 klik blijft u op de hoogte van de rijke Amelander historie: 

VRIENDEN WORDEN

Word vriend van Amelander Historie! U ontvangt iedere maand onze historiekrant en krijgt een gratis e-book cadeau! 
 
 

Free Tours op Ameland - Ontdek het eiland met een rondleiding door Hollum en NesStichting Amelander Musea organiseert Free Tours in Hollum en Nes. Deze openbare rondleidingen zijn de leukste introductie tot de cultuurhistorie van Ameland.

Op pad met een echte Ameland kenner, die de deelnemers trakteert op boeiende verhalen en bijzondere weetjes over Ameland tijdens een bijzondere wandeling door het dorp Hollum of het dorp Nes.

Het betreft een Free Tour waarbij de deelnemers achteraf zelf bepalen wat ze er voor over hebben en betalen dit aan de gids.

Wanneer: De maand juli.

Elke dinsdag om 13.00 en 15.00 uur in Hollum en elke woensdag om 13.00 en 15.00 uur in Nes.
In Hollum is de start bij Museum Sorgdrager en in Nes bij de Clemenskerk. 

Vrienden worden van stichting 'De Ouwe Pôlle'

Steun onze stichting 'De Ouwe Pôlle' als vriend. Vanaf 18,50 euro ontvangt u 3 x per jaar het blad 'De Pôllepraat' en steunt u onze activiteiten en musea! Met uw bijdrage maken we ons sterk voor de Amelander cultuurhistorie en erfgoed!

Meer van de Ouwe Pôlle:

NIEUW: Een extra dikke Pôllepraat over de bevrijding van Ameland in 1945!

In Nederland vieren we op 5 mei Bevrijdingsdag. Dit jaar is het 75 jaar geleden dat Nederland werd bevrijd. Wist u dat de Pôllepraat over de bevrijding van AmelandWaddeneilanden veel later zijn bevrijd? Ameland pas op 3 juni 1945. De Pôllepraat van juni 2020 is een themanummer over de bevrijding van Ameland. Waarom duurde de bevrijding zolang? En hoe verliep die op het eiland? En hoe kijken de oudere Amelanders hierop terug? In dit extra dikke nummer worden die vragen beantwoord aan de hand van bijzondere verhalen:

  • Het zeemansleven van Harmen Wijnberg
  • De belevenissen van verzetsstrijder dominee Jansen uit Ballum
  • Een kroniek van de bevrijding (volg de bevrijding van Ameland van dag tot dag)
  • Interviews met Amelanders over de oorlog en de bevrijding
  • Tientallen unieke foto’s van de oorlog en bevrijding op Ameland

En meer artikelen over Ameland, museumnieuws en activiteiten van stichting ‘De Ouwe Pôlle’.

De Pôllepraat is het donateursblad van de cultuurhistorische 'De Ouwe Pôlle'. Deze stichting bestaat sinds 1957 en heeft drie musea op Ameland: Museum Sorgdrager, Museum Swartwoude en het Bunkermuseum. Donateurs ontvangen drie keer per jaar de Pôllepraat met prachtige verhalen over het eiland en de bewoners. De Pôllepraat is voor 5 euro verkrijgbaar bij boekhandel Van den Brink in Nes, De Hoge Stoep in Hollum en bij de musea Sorgdrager en Swartwoude. 

<<< Vanaf 12,50 ontvangt u drie keer per jaar de Pôllepraat en steunt u onze stichting. Meld u nu aan! >>>