Korenmolen De Eendragt

Op 22 november 1596 werd door de Heer van Ameland, Sicco van Cammingha, octrooi verleend aan Pieter Everts om de standerdmolen van Ballum in bedrijf te houden. Molen De Eendragt werd gebruikt als korenmolen. Verschillende granen werden er verwerkt, zoals gerst, rogge, tarwe, maar ook boekweit. De molen stond ten dienste van de bevolking en was voor hen van levensbelang, immers, de voedselvoorziening was grotendeels afhankelijk van de graanproductie.

De Eendragt bleef functioneren tot 1840, toen werd de molen in Ballum afgebroken en werd er in Hollum een nieuwe molen gebouwd. 

Korenmolen ‘De Eendragt’ werd al in 1585 vermeld op de zeekaart van Albert van Haeyen, maar is waarschijnlijk ouder. Deze van oorsprong standerdmolen heeft jarenlang het landschappelijk beeld bepaald in het verder lage land. Een standerdmolen is het oudste type windmolen.

Een molen was octrooi gebonden.
Men mocht een molen alleen ‘hebben en houden’ met octrooi van de Heer van Ameland. In het verleende octrooi werd onder andere vermeld: Het is een ieder ander verboden om meel te malen niet met een handmolen noch met een rosmolen of een ander maalwerktuig. Ook mocht een gortmaker geen gort invoeren van buiten Ameland. Verder werd ook nog in het octrooi bepaald dat er gratis gemalen, ‘vrij malen’, moest worden voor de bewoners van het Slot van Ballum. De kosten van het octrooi bedraagt 30 carolus gulden per jaar af te dragen aan de Heer van Ameland. ‘De Eendragt’ stond aan de westkant van Ballum dicht bij de ‘grens’ van Hollum en Ballum, iets meer richting Hollum stond ooit de galg waar ‘recht’ werd uitgevoerd.

Het einde van ‘De Eendragt’
Zolang de molen van Ballum nog functioneerde mocht er geen andere molen worden opgericht en in bedrijf worden genomen. Verschillende eerdere pogingen daartoe waren mislukt omdat het octrooirecht nog steeds van kracht was ten gunste van de molen van Ballum. In 1840 kochten Willem Hendriks de Boer en Job Dirks Visser ‘De Eendragt’ en het huis met schuur voor een bedrag van fl. 1.225,- met het doel de molen af te breken. Daarna bouwde hij een nieuwe korenmolen in Hollum, een stellingmolen met de naam ‘De Verwachting’.  

Het octrooi van de molen van Ballum.
Het octrooi zoals hierboven aangegeven vinden we in het Nassau-archief. Dit oude octrooi, afgegeven door Sicco van Cammingha op 22 november 1596, is op 30 mei 1685 opgetekend in het hypotheekboek van Ameland. In dit octrooi worden successievelijk de volgende bepalingen beschreven;

  • Het malen op zijn molen wordt gegund en geoctrooieerd aan Pieter Everts getrouw onderdaan en tegenwoordige eigenaar van de molen.
  • Op deze molen moet gemalen worden al hetgeen op Ameland gemalen zal worden.
  • Er mogen verder geen molens, zoals windmolens, rosmolens, gortmolens, of andere handmolens worden gebruikt.  

Free Tours op Ameland - Ontdek het eiland met een rondleiding door Hollum en NesStichting Amelander Musea organiseert Free Tours in Hollum en Nes. Deze openbare rondleidingen zijn de leukste introductie tot de cultuurhistorie van Ameland.

Op pad met een echte Ameland kenner, die de deelnemers trakteert op boeiende verhalen en bijzondere weetjes over Ameland tijdens een bijzondere wandeling door het dorp Hollum of het dorp Nes.

Het betreft een Free Tour waarbij de deelnemers achteraf zelf bepalen wat ze er voor over hebben en betalen dit aan de gids.

Wanneer: De maand juli.

Elke dinsdag om 13.00 en 15.00 uur in Hollum en elke woensdag om 13.00 en 15.00 uur in Nes.
In Hollum is de start bij Museum Sorgdrager en in Nes bij de Clemenskerk. 

Vrienden worden van stichting 'De Ouwe Pôlle'

Steun onze stichting 'De Ouwe Pôlle' als vriend. Vanaf 18,50 euro ontvangt u 3 x per jaar het blad 'De Pôllepraat' en steunt u onze activiteiten en musea! Met uw bijdrage maken we ons sterk voor de Amelander cultuurhistorie en erfgoed!

Meer van de Ouwe Pôlle:

NIEUW: Een extra dikke Pôllepraat over de bevrijding van Ameland in 1945!

In Nederland vieren we op 5 mei Bevrijdingsdag. Dit jaar is het 75 jaar geleden dat Nederland werd bevrijd. Wist u dat de Pôllepraat over de bevrijding van AmelandWaddeneilanden veel later zijn bevrijd? Ameland pas op 3 juni 1945. De Pôllepraat van juni 2020 is een themanummer over de bevrijding van Ameland. Waarom duurde de bevrijding zolang? En hoe verliep die op het eiland? En hoe kijken de oudere Amelanders hierop terug? In dit extra dikke nummer worden die vragen beantwoord aan de hand van bijzondere verhalen:

  • Het zeemansleven van Harmen Wijnberg
  • De belevenissen van verzetsstrijder dominee Jansen uit Ballum
  • Een kroniek van de bevrijding (volg de bevrijding van Ameland van dag tot dag)
  • Interviews met Amelanders over de oorlog en de bevrijding
  • Tientallen unieke foto’s van de oorlog en bevrijding op Ameland

En meer artikelen over Ameland, museumnieuws en activiteiten van stichting ‘De Ouwe Pôlle’.

De Pôllepraat is het donateursblad van de cultuurhistorische 'De Ouwe Pôlle'. Deze stichting bestaat sinds 1957 en heeft drie musea op Ameland: Museum Sorgdrager, Museum Swartwoude en het Bunkermuseum. Donateurs ontvangen drie keer per jaar de Pôllepraat met prachtige verhalen over het eiland en de bewoners. De Pôllepraat is voor 5 euro verkrijgbaar bij boekhandel Van den Brink in Nes, De Hoge Stoep in Hollum en bij de musea Sorgdrager en Swartwoude. 

<<< Vanaf 12,50 ontvangt u drie keer per jaar de Pôllepraat en steunt u onze stichting. Meld u nu aan! >>>