Uit de beginjaren van de schoolgeschiedenis van Buren

Zo hebben we in de vorige artikelen kunnen lezen hoe door de vaderlijke zorg van Z.M. Koning Willem I het inkomen van de Amelander onderwijzers behoorlijk in de gaten werd gehouden, waarbij de winterscholen in 'vaste' scholen werden veranderd. Maar in het gehucht Buren waren tot 1827 de kinderen verstoken van al dat onderwijs, dat in andere dorpen wel werd gegeven. Maar gelukkig kwam hier verandering in.

'In 1827 is mede door de vaderlijke zorg van Z.M. den Koning in het Gehucht Buren eene nieuwe school gesticht en daarvoor door Z.M. van nu af aan, in de behoeften van een goed aantal kinderen, voorheen van alle schoolonderwijs verstoken, goedgunstig voorzien. Een rijke oogst van zegen kroone tot heil van velen dit weldadige werk.'

De oude school van Buren Ameland

School en schoolhuis, gebouwd in 1892 door aannemer Foppe de Jong (1910)

De eerste zaaier van het goede zaad, dat moest leiden tot een rijke oogst in de nieuwe school, was de bijna tachtigjarige Cornelis Johannes Schots. Deze had reeds in 1825 op 77-jarige leeftijd examen gedaan voor de 4de rang, en met jeugdig vuur had hij zich aan zijn nieuwe taak gewijd, al wist hij zelf dat het niet zo heel lang zou duren. Het volgende artikel verscheen in de regionale dagbladen:

'Buren (op het eiland Ameland). Alhier in onze, onlangs gestichte openbare school vacant geworden, door het overlijden van den in onderscheidene vakken bekwamen en achtenswaardigen onderwijzer Cornelis Johannes Schots op den 3 augustus 1828, die in gevorderden ouderdom zijne laatste levensdagen niet lof aan het onderwijs der schooljeugd wijdde. Er is eene voordracht gedaan aan het EdelAchtb. Grietenijbestuur van dit eiland, tot het vinden van een tot nog toe hier ontbrekend conventabel vast tractement, Hiertoe zal de weg gebaand zijn tot het bepalen van het tijdstip tot een vergelijkend examen van adspiranten. In de waarneming van den provisioneelen schooldienst is voorzien. De school is van de laagste klasse.’

Ook in het volgende jaar was het met het 'conventabel vast tractement' nog niet in orde, zodat ook in dat jaar nog geen vaste onderwijzer benoemd kon worden. Zo werd in 1828 Willem Jans Bosch als tijdelijke onderwijzer aangesteld. Hij bezat de 4de rang. Na twee jaar, in 1830, vertrok hij naar Hollum, waar zijn vader hoofdonderwijzer was. Eerst in 1830 kwam de voortgang. Het salaris was toen bepaald op f 156, =, te betalen uit de Grietenijkas, waar dan nog bijkwam de schoolpenningen van ongeveer 25 leerlingen, hetgeen circa f 25,-, bedroeg. 'Schoolhuis en schoolvertrek zijn in 1827 gesticht en van een moestuintje voorzien.’

Meester Huizinga voor de school in Buren op Ameland

Meester Huizinga voor de onderwijzerswoning in Buren

Beschaamd...

Na een vergelijkend examen op 14 april 1830, in de Herberg te Nes, werd tot vaste onderwijzer gekozen Gerco Wiardi Wiebenga, die na het ontvangen autorisatie van Z.E. de Minister van Binnenlandse Zaken d.d. 27 april 1830 tot onderwijzer aan de school te Buren werd verbonden. Hij begon hiermee op 10 mei 1830. Zo werd Gerco Wiardi Wiebenga waardig gekeurd om het ambt van schoolmeester te Buren te bekleden. Jammer dat hij, volgens het resolutieboek van Gedeputeerde staten d.d. 26 juli 1852, dit vertrouwen diep heeft beschaamd. 'Wat droeve dingen daar gebeurd zijn in 't stille Buren, ligt buiten onze beschouwing.'

Klassenfoto omstreeks 1910 uit Buren Ameland

Klassefoto omstreeks 1910. Bovenste rij van links naar rechts Onderwijzeres ?, Tjitske Molenaar, Trui Beijaard, Gerbentje Boelens, Rinske Molenaar, Grietje Beijaard, ?, Meester Huizinga. 2e rij: Andries Molenaar, ?, lJsbrand Oud, Petrus Boelens, ?, Jacob Molenaar, Rikus Blom, ? Metz, ? Metz. .3e rij: Barend Molenaar, ?. Pietje Oud, Grietje Molenaar, ? Metz, ? Metz Jacob Molenaar. 

Voor de nieuwe onderwijzer werd behalve het vaste salaris van fl. 156,= en fl. 25,= schoolgeld, een toelage in het vooruitzicht gesteld, 'vermoedelijk een inkomen van f 35,= 's jaars, voor de eene helft uit 's Rijks kas, voor de andere uit Provinciale fondsen, zulks ter vergoeding voor het gemis der schoolgelden enz. van de kinderen van behoeftigen, doch niet bedeelde ouders.' (Voor 'bedeelde' kinderen werd het schoolgeld uit de armvoogdijkassen betaald). Maar niet een van de jonge schoolmeesters liet zich verleiden, zelfs niet de ondermeester van Hollum. Deze wachtte er trouwens op dat hij na verloop van tijd benoemd zou worden tot hoofd der school te Hollum, wat dan gelukkig voor hem in 1854 is geschied, zoals men in het artikel over Hollum heeft kunnen lezen.

Eerst in 1858 werd de vacature in Buren weer vervuld. Hoe het onderwijs te Buren daarvoor werd gegeven, is niet geheel bekend. Waarschijnlijk door totaal onbevoegde krachten, want zelfs voor Buren was een vierderangs meester benoembaar.

In 1858 daagden twee liefhebbers op, G. van Kam en G.J. Piekema, waarvan Van Kam op 19 juli 1858 gekozen werd, nadat de heren 'om strijd getoond hebben, hunnen rang alleszins waardig te zijn'. Reeds op 1 april 1859 verliet Gabbe van Kam het eiland, en begon de ellende opnieuw. Het gemeentebestuur stelde nu een garantiefonds in voor de school: 'hetgeen bij het einde van ieder jaar blijkt minder dan f 250,= te zijn ontvangen, wordt uit de gemeentekas bijbetaald'.

 

Wederom werd een advertentie geplaatst in de regionale couranten ons de vacature te vervullen. Na de eerste oproep tegen 30 juli 1859 verscheen er geen enkele sollicitant. Na een herhaalde oproep in oktober liet Nicolaas Schepers, geb. 26-09-1820, ondermeester hij meester Wijga te Hollum, zich overhalen de leiding van de school te Buren op zich te nemen. Schepers werd in 1888 opgevolgd door Pieter J. Braaksma. die nadien ook te Ballum en Nes geen onbekende was. Braaksma werd op zijn beurt opgevolgd door S. Bergsma (1892-1900), en Bergsma door H. Huizinga (1900-1913). En Tames Oud was als eerste R.K. hoofd, waarop men in Buren reeds in een vroeg stadium had gehoopt, die de leiding van de school te Buren had. De oprichting van een bijzondere R.K. school, waarvan voor de eerste wereldoorlog reeds sprake was, vond pas na de tweede wereldoorlog plaats. Hij draagt nog steeds de naam van Kardinaal de Jongschool.

 

Onderwijzersgezin Tames Oud Buren Ameland

 

Het onderwijzersgezin Tames Oud. Emma Oud-Both met zoon, Thames Oud. Hoofdonderwijzer in Buren. 

Klas 2 Buren uit 1917

Klas 2 in 1917. Bovenste rij van links naar rechts: Meester T. Oud. Juffr. Bos. Jan J. Molenaar, Jac. D. Kooiker, Joh. Molenaar, P.H. Brouwer, A.G. Jong, Jac. T Metz, D.D. Kooiker, J.P. Brouwer, Juffrouw Hillings. 2e rij: A.W. Kiewiet, Cath. Metz, Johanna Metz, Rika Brouwer, Pietje Oud, Cath. Kooiker, R. Kooiker, Cath. Metz, T. de Jong, Johanna Kooiker. Hiervoor staande Regina en Anna Brouwer. Voorste rij geknield: S.J. de Jong, Th. Kiewiet, D. Beijaard, Doortje Metz, Zittend: J. de Jong, A. Beijaard en D. Metz. Dhr. G. Jan Brouwer, oud-wethouder wist nog alle namen en staat zelf ook op de foto. 

 

Dit artikel is afkomstig uit een eerdere uitgave van magazine De Amelander en is met toestemming van de redactie geplaatst. © De Amelander

VRIENDEN WORDEN

Word vriend van Amelander Historie! U ontvangt iedere maand onze historiekrant en krijgt een gratis e-book cadeau! 
 
 

Free Tours op Ameland - Ontdek het eiland met een rondleiding door Hollum en NesStichting Amelander Musea organiseert Free Tours in Hollum en Nes. Deze openbare rondleidingen zijn de leukste introductie tot de cultuurhistorie van Ameland.

Op pad met een echte Ameland kenner, die de deelnemers trakteert op boeiende verhalen en bijzondere weetjes over Ameland tijdens een bijzondere wandeling door het dorp Hollum of het dorp Nes.

Het betreft een Free Tour waarbij de deelnemers achteraf zelf bepalen wat ze er voor over hebben en betalen dit aan de gids.

Wanneer: De maand juli.

Elke dinsdag om 13.00 en 15.00 uur in Hollum en elke woensdag om 13.00 en 15.00 uur in Nes.
In Hollum is de start bij Museum Sorgdrager en in Nes bij de Clemenskerk. 

Vrienden worden van stichting 'De Ouwe Pôlle'

Steun onze stichting 'De Ouwe Pôlle' als vriend. Vanaf 18,50 euro ontvangt u 3 x per jaar het blad 'De Pôllepraat' en steunt u onze activiteiten en musea! Met uw bijdrage maken we ons sterk voor de Amelander cultuurhistorie en erfgoed!

Meer van de Ouwe Pôlle:

NIEUW: Een extra dikke Pôllepraat over de bevrijding van Ameland in 1945!

In Nederland vieren we op 5 mei Bevrijdingsdag. Dit jaar is het 75 jaar geleden dat Nederland werd bevrijd. Wist u dat de Pôllepraat over de bevrijding van AmelandWaddeneilanden veel later zijn bevrijd? Ameland pas op 3 juni 1945. De Pôllepraat van juni 2020 is een themanummer over de bevrijding van Ameland. Waarom duurde de bevrijding zolang? En hoe verliep die op het eiland? En hoe kijken de oudere Amelanders hierop terug? In dit extra dikke nummer worden die vragen beantwoord aan de hand van bijzondere verhalen:

  • Het zeemansleven van Harmen Wijnberg
  • De belevenissen van verzetsstrijder dominee Jansen uit Ballum
  • Een kroniek van de bevrijding (volg de bevrijding van Ameland van dag tot dag)
  • Interviews met Amelanders over de oorlog en de bevrijding
  • Tientallen unieke foto’s van de oorlog en bevrijding op Ameland

En meer artikelen over Ameland, museumnieuws en activiteiten van stichting ‘De Ouwe Pôlle’.

De Pôllepraat is het donateursblad van de cultuurhistorische 'De Ouwe Pôlle'. Deze stichting bestaat sinds 1957 en heeft drie musea op Ameland: Museum Sorgdrager, Museum Swartwoude en het Bunkermuseum. Donateurs ontvangen drie keer per jaar de Pôllepraat met prachtige verhalen over het eiland en de bewoners. De Pôllepraat is voor 5 euro verkrijgbaar bij boekhandel Van den Brink in Nes, De Hoge Stoep in Hollum en bij de musea Sorgdrager en Swartwoude. 

<<< Vanaf 12,50 ontvangt u drie keer per jaar de Pôllepraat en steunt u onze stichting. Meld u nu aan! >>>