Onderzoek wijst uit: nooit bewoning geweest op weilanden bij Hollum en Buren
Het archeologisch onderzoeks- en adviesbureau De Steekproef uit Zuidhorn heeft in de zomer van 2025 bodemonderzoeken gedaan in Hollum en Buren. Dat gebeurde op verzoek van de gemeente Ameland. Die wilde weten hoe groot de kans is dat bij graafwerkzaamheden archeologische vondsten kunnen worden gedaan.
Op uitnodiging van stichting De Ouwe Pôlle kwam Jelke Take van De Steekproef donderdag 26 februari naar Ons Hol in Hollum om over de bevindingen van het onderzoek te vertellen. Alvorens hij dat deed dook hij in de historie van de archeologie. Zijn collega’s gingen vroeger iets minder zorgvuldig te werk dan vandaag de dag. Zo werden ooit piramides in Soedan opgeblazen om te zien wat zich erin bevond. En bij de zoektocht naar de restanten van de stad Troje is tweeduizend jaar aan historie vernietigd. Tot 1992 werd reactief onderzoek verricht, dat wil zeggen dat de archeologen er pas bij werden geroepen op het moment dat iets werd gevonden. In 1992 was Nederland een van de ondertekenaars van het Verdrag van Malta, waarin werd bepaald dat al vroeg in de ruimtelijke ontwikkeling rekening wordt gehouden met archeologie, ofwel dat er onderzoek wordt gedaan alvorens er wordt gegraven.
Er was een mooie opkomst voor de lezing van Jelke Take van De Steekproef
Aan de hand van enkele historische kaarten liet Take zien dat op de plek waar nu Ameland ligt vroeger geen land was. Pas na de vorming van duinbogen kon er gewoond worden. Het vermoeden bestaat dat omstreeks 650 na Christus er zich mensen vestigden achter de duinbogen van Hollum-Ballum, Nes-Buren en het Oerd.
De oudste teruggevonden sporen van bewoning zijn zo’n duizend jaar oud. Ten westen van Hollum lag het dorp Sier, dat door de zee is verzwolgen. In de klei zijn karresporen ontdekt die 600 tot 700 jaar oud moeten zijn. Op een kaart uit 1660 staan de laatste twee huizen van Sier nog ingetekend.
Jelke Take wijst de lijnen aan waarop de proefboringen bij Hollum werden uitgevoerd
Op diezelfde kaart is ten noorden van Hollum Koudenburgs Hiem ingetekend, op de plek van de huidige camping en golfbaan. Wist je dat hiem het Oudnederlandse woord voor woonplaats is en afgeleid is van het Duitse woord heimat? Bewoning had destijds plaats aan de rand van het gebied. Nog duidelijk zichtbaar in het landschap is het dijkje dat er toen al lag en dus meer dan driehonderd jaar oud moet zijn.
In de mieden ten westen van Hollum staat op deze kaart geen bebouwing. Dat is ook de bevinding van De Steekproef. In twee stroken aan globaal de noord- en de zuidkant van zowel Hollum als Buren zijn in de mieden aan weerszijden van de dorpskernen geen sporen van bouwwerken te vinden. De onderzoekers kwamen wel tot een bijzondere conclusie. Wat nu weiland is, is in honderden jaren voor niets anders gebruikt. “Dat hebben we niet eerder aangetroffen”, vertelde Take.
Een apart onderzoek is verricht bij de Magnuskerk. Hoe komt het dat deze zuidpunt van Hollum hoger ligt dan de omgeving? Het werd de onderzoekers niet eenvoudig gemaakt door de bebouwing en leidingen. Op open vlakten wordt handmatig geboord en met een boormachine kan de grond wel tot dertien meter diep worden onderzocht. Dat kon bij de kerk dus niet. Daar zijn wel brandlaagjes aangetroffen die zijn bedoeld om de grond voedzaam te maken. Door hergebruik is de grond opgehoogd.
De proefboringen wijzen uit dat de hervormde kerk van Hollum op een natuurlijke duin gebouwd is (dus niet op een terp)
Volgende Pôlle-avonden in maart en april
De volgende bijeenkomst van de Ouwe Pôlle is een duopresentatie met aandacht voor de Amelander meubelkunst. Mathilda van der Weij vertelt ons over de vele Amelander meubelen, die in het museum Sorgdrager worden getoond of in depot aanwezig zijn. Wim Kiewiet restaureerde de eikenhouten en deels palissander Deelkenkast. Hij neemt ons aan de hand van de foto’s, die zijn vrouw Angela maakte, mee bij dit proces van honderden uren restauratie. De bijeenkomst is op donderdag 26 maart in Maritiem Centrum ‘Abraham Fock’ in Hollum.
De laatste avond van dit seizoen is de boekbespreking van “Friezen op zee” door Jan Auke Walburg, over de Gouden Eeuw (17e en 18e) voor de Friese maar ook de Amelander koopvaardij. Deze is op vrijdag 10 april in De Toel in Nes. Beide avonden beginne om 20.00 uur, zijn gratis en voor iedereen toegankelijk.