Ellestok uit 1773 met het Wapen van Ameland

Door Gerard J. Warburg

 

Als gewichten en matenverzamelaar kijk je natuurlijk ook om je heen naar alles wat met meten en wegen vandoen heeft. Ik, Gerard Warburg verzamel hoofdzakelijk gewichten (www.oudegewichtjes.nl). Een enkele keer ontkom je niet aan de verleiding om iets aan te schaffen wat eigenlijk net buiten je verzamelgebied ligt, een bijzondere koop dus. Tijdens één van mijn zoektochten vond ik in het Friese-land een ellestok van uitmuntende kwaliteit. De stok verder bekijkende zag ik het wapen van Ameland gevolgd door de jaartallen 1773, 1775, 1778, 1781, 1784, 1787, 1790, 1793, 1796, 1801, 1804, 1807, 1810 van ijk en herijk. Omdat ik wel de nodige ellestokken heb gezien, maar nog nooit een van Ameland werd de koop al snel gesloten.
 

 

Eenmaal thuis gekomen moest ik wat het wapen van Ameland betreft even goed kijken. Aanvankelijk dacht ik de ellestok verkeerd om vast te houden, dit omdat de maan hoe ik de stok ook hield de andere kant op bleef staan. Toch niet het Wapen van Ameland, ging er door mij heen. Bij nader onderzoek vond ik uit dat het wapen van Ameland sinds de 16e eeuw, in licht gewijzigde vorm, in gebruik is.

 

De in de ellestok gebrande jaartallen zijn ijken. Geijkt werd er door een door de staat aangestelde  ijkmeester die in dit geval de ellestok controleerde of de stok nog de juiste afmeting had. Dit omdat hiermee de stof in de manufacturenwinkel werd afgemeten. Wanneer de ellestok na controle van de ijkmeester aan de gestelde eisen voldeed dan werd het jaartal in de stok gebrand zodat de consument duidelijk kon zien dat er met een goedgekeurde ellestok werd gemeten. Immers een te korte stok zou de consument benadelen.

In vroeger tijden werd er niet ieder jaar geijkt, meestal was dat om de twee of drie jaar (vastgelegd in een verordening). Het ijken was niet gratis, de ijkmeester vroeg voor het na zien van maten, gewichten en  ellestokken een ijk loon!

 

Het wordt nu interessant om in het archief van Ameland na te zien wie er in die tijd de ijkmeester was die op Ameland ijkte en in hoeverre na te gaan is wie er ooit stoffen op Ameland verkocht. Wellicht beste lezer kunt u hierbij behulpzaam zijn.

 

Een bijzondere en zeldzame Amelandse ellestok, die na (zijn hernieuwde) vondst ook in 2015 weer zijn verhaal vertelt!

 

<<< TIP: schrijf u in voor onze maandelijkse nieuwsbrief >>>

VRIENDEN WORDEN

Word vriend van Amelander Historie! U ontvangt iedere maand onze historiekrant en krijgt een gratis e-book cadeau! 
 
 

Free Tours op Ameland - Ontdek het eiland met een rondleiding door Hollum en NesStichting Amelander Musea organiseert Free Tours in Hollum en Nes. Deze openbare rondleidingen zijn de leukste introductie tot de cultuurhistorie van Ameland.

Op pad met een echte Ameland kenner, die de deelnemers trakteert op boeiende verhalen en bijzondere weetjes over Ameland tijdens een bijzondere wandeling door het dorp Hollum of het dorp Nes.

Het betreft een Free Tour waarbij de deelnemers achteraf zelf bepalen wat ze er voor over hebben en betalen dit aan de gids.

Wanneer: De maand juli.

Elke dinsdag om 13.00 en 15.00 uur in Hollum en elke woensdag om 13.00 en 15.00 uur in Nes.
In Hollum is de start bij Museum Sorgdrager en in Nes bij de Clemenskerk. 

Vrienden worden van stichting 'De Ouwe Pôlle'

Steun onze stichting 'De Ouwe Pôlle' als vriend. Vanaf 18,50 euro ontvangt u 3 x per jaar het blad 'De Pôllepraat' en steunt u onze activiteiten en musea! Met uw bijdrage maken we ons sterk voor de Amelander cultuurhistorie en erfgoed!

Meer van de Ouwe Pôlle:

NIEUW: Een extra dikke Pôllepraat over de bevrijding van Ameland in 1945!

In Nederland vieren we op 5 mei Bevrijdingsdag. Dit jaar is het 75 jaar geleden dat Nederland werd bevrijd. Wist u dat de Pôllepraat over de bevrijding van AmelandWaddeneilanden veel later zijn bevrijd? Ameland pas op 3 juni 1945. De Pôllepraat van juni 2020 is een themanummer over de bevrijding van Ameland. Waarom duurde de bevrijding zolang? En hoe verliep die op het eiland? En hoe kijken de oudere Amelanders hierop terug? In dit extra dikke nummer worden die vragen beantwoord aan de hand van bijzondere verhalen:

  • Het zeemansleven van Harmen Wijnberg
  • De belevenissen van verzetsstrijder dominee Jansen uit Ballum
  • Een kroniek van de bevrijding (volg de bevrijding van Ameland van dag tot dag)
  • Interviews met Amelanders over de oorlog en de bevrijding
  • Tientallen unieke foto’s van de oorlog en bevrijding op Ameland

En meer artikelen over Ameland, museumnieuws en activiteiten van stichting ‘De Ouwe Pôlle’.

De Pôllepraat is het donateursblad van de cultuurhistorische 'De Ouwe Pôlle'. Deze stichting bestaat sinds 1957 en heeft drie musea op Ameland: Museum Sorgdrager, Museum Swartwoude en het Bunkermuseum. Donateurs ontvangen drie keer per jaar de Pôllepraat met prachtige verhalen over het eiland en de bewoners. De Pôllepraat is voor 5 euro verkrijgbaar bij boekhandel Van den Brink in Nes, De Hoge Stoep in Hollum en bij de musea Sorgdrager en Swartwoude. 

<<< Vanaf 12,50 ontvangt u drie keer per jaar de Pôllepraat en steunt u onze stichting. Meld u nu aan! >>>