De bouw van een nieuwe boerderij op de Skorum door Foppe de Jong
De bouw van een nieuwe boerderij op de Skorum door Foppe de Jong (1855-1947).
De 75-jarige Foppe de Jong voor zijn nieuwe boerderij
Reeds in november 1899 kocht Foppe de jong een groot perceel grond ten westen van Nes voor f 3595,-. Het perceel was groot 12 ha, 88 a en 30 ca. Het was nog onbedijkt land in het gebied De Skorum. In 1913 kocht hij van een zevental verschillende eigenaren 18 hectare landbouwgrond.
Uit het kasboek van de boerderij uit 1907. Op 22 aug 1907 diverse posten maaien en vrachten hooi halen uit de duinen, Leije, Berouw, Haverpad, Schorem. 14 september kreeg hij een premie van 25 gulden voor een 2 jarige merrie op de paardenkeuring. Tevens verkoop bloembollen. Aankoop lijnkoeken en verkoop melk en twee paarden.
Uit het kasboek van 1914. Stekken op de Grieën. In die tijd kocht Foppe de Jong samen met notaris P. Poelstra grote oppervlakten grond op rondom Ballum met de bedoeling in een gezamenlijk initiatief tot ontginning te komen. De ruilverkaveling was daar nog in volle gang. Met ploegen manschappen van wel 17 man was men weken daar bezig aan grondwerk.
24 april 1914. Van Mispelblom-Beyes 41 hokkelingen gekocht te Leeuwarden f 4060,- die 41 hokkelingen werden gedreven naar het spoor, dat koste f 8,- . De spoorvrachten koste f 19,-. Van Anjum drijven naar Holwerd koste 10,-. Dat was inclusief hooi. De schippersvracht naar Ameland was f 30,75. Vervolgens vanaf het schip vanaf de pier drijven naar het land was f 6,-.
Commissiegeld voor K.Sinnema was f 130,-
27 april werden er nog 9 rieren,, 6 hokkelingen en 1 stier te Hollum gekocht. Voor f 1840,- Samen is er voor 6126,- gulden aan vee gekocht.
Ook kocht hij op 13 juni 1914 in Buren een 8 tal ossen aan voor ongeveer 85 gulden per stuk.
Gehele kosten land in 1914.
Voor Inkoop 36 H.A. land met ruilen en onkosten f 22.764,08
Voor greppelen Egaliseren zaaien en stekken f 7.7711,61
Totaal f 30.475,69
Kort daarna kwam de nieuwe zeedijk rondom Hollum en Ballum gereed. De waarde en opbrengsten van dat land verbeterde na die tijd enorm.
Op de foto is het werkvolk van Ten Cate te zien. Hijzelf staat helemaal rechts.
Uiteindelijk verhuurden de heren Poelstra en De Jong het land in de Grieën aan Ten Cate. Dat was als Groninger een echte graanboer. In 1926 wordt tandarts Kocken uit Groningen eigenaar. Hij stelt Sip de Jong (Sip van de klei) aan als bedrijfsleider. Die blijft dat 10 jaar doen.
Op deze foto uit 1926 zien we dr. Kocken met zijn vrouw. Naast hem staat Sip de Jong (Sip van de klei).
Inmiddels zijn we bijna 15 jaar verder. Het is 1930. Rondom Nes en Buren is de nieuwe zeedijk gereed gekomen. Het van tijd tot tijd overvloeien van landbouwgrond behoord definitief tot het verleden. Dat mensen regelmatig het zeewater tot aan de voordeur hadden staan of zelfs nog verder was afgelopen. De markegronden in Buren waren in 1926 verdeeld, die van Nes waren in 1904 al in particuliere handen gekomen.
Ieke Mosterman en Foppe de Jong
Foppe de Jong werd in 1930, 75 jaar maar was nog vol ondernemingszin. Hij had in zijn leven een breed scala van ondernemingen opgezet. Van bouwwerkzaamheden, aannemerswerk van Rijksdiensten, electriciteitscentrale en maalderijondernemingen, veerdiensten, wrakslieten, ontwikkeling van onroerend goed tot bestuursfuncties en activiteiten bij Verzekeringswezen en bloembollenteelt.
Hij had het plan opgevat om op de Skorum een nieuwe boerderij te bouwen. Hij zag grote mogelijkheden nu de zeedijk gereed was, eigenlijk dezelfde situatie als in 1915 op de Griëen bij Hollum. In Teunis Kiewiet geboren in 1910, de oudste zoon van zijn dochter Trientje en Willem Kiewiet, zag hij een geschikte bedrijfsleider. Teunis wist al heel jong op de boerderij van zijn vader (Joeke) Willem de handen uit zijn mouwen te steken.
Op 18-jarige leeftijd hielp Teunis bij de laatste aannemersklus van zijn grootvader. Dat was stenensjouwer bij de bouw van het patronaatsgebouw. Toen de zeedijk in 1929/1930 gereed was gekomen groeide er gras op de Skorum. Teunis heeft in 1930 een gedeelte daarvan gemaaid met de paarden en maaimachine van zijn vader uit Buren. Het hooi kwam in de houten hooikap achter de boerderij en timmerschuur van Foppe de Jong, aan de huidige Molenweg.
Woning met timmerschuur en boerderij van Foppe de Jong aan de huidige Van Straatenweg
In oktober 1930 werd Teunis gevraagd om bij zijn grootvader te komen. Die had een tekening van een boerderij op tafel liggen. Die tekening was gemaakt in Wageningen. Die kwam via hem van Jan (fabriek) Mosterman, zijn zwager en nu boer in Woudsend. Toen zijn Theunis, Foppe de Jong en twee dochters van Foppe, Pietje en Coba, naar de boerderij van dokter Kocken op de Grieën gereden. Daar was een nieuwe veestal gebouwd. De bedrijfsleider Sip van de klei raadde hun aan om in die geest te bouwen. De mest werd met stro in de kelder geschoven en moest er met de kruiwagen eruit gereden worden. Dat leek Teunis niet zo’n goed idee.
Kort nadien werd met de bouw begonnen. Voor het maken van de gierkelder was er iemand van Haitsma van Harlingen. De betonbouw was hier nog onbekend. Kerstmis’30 was het gebouw onder dak. Negen januari ’31 zijn ze met negen man gaan ontginnen met schop en kruiwagen. Een nieuwe kruiwagen koste 5,-gulden. Begin maart hadden ze 2 H.A. omgespit, geen oponthoud door vorst en regen. In de zomer van’31 was Teunis gedeeltelijk thuis en op school en kon de nieuwe schuur gevuld worden met hooi.
Naast het vee dat er al was en dat Dirk de Boer verzorgde, moest er ook in de loop van het najaar vee worden bijgekocht. In het voorjaar 1 paard naast de oude grauwe.
Er werden 5 kalveren van 1 jaar gekocht. Spoelstra had deze gekocht van hotel Hofker voor f 25,- en met f 2,50 commissie overgenomen, wat anderhalf jarigen voor f 50,- en 1 beste vroege koe voor f 125,-. Toen 15 koeien en jongvee, samen 32 stuks. Begin november toen het vee op stal moest is Teunis er gaan wonen. Eerst nog samen met zijn zusters Antje en Catriene. In 1938 trouwde Theunis met Ike Boelens (1912-1980).
.jpg)
Ike Boelens en Teunis Kiewiet met hun oudste dochter Cathariene (foto 1942)
Maar eerst was er nog een grote gebeurtenis. Op 1 augustus 1934, ’s nachts om 3 uur ontstak er brand in de kapitale boerderij van Foppe de Jong. Voorbijgangers waarschuwden de bewoners die sliepen. Gelukkig konden die zich bijtijds redden. Het huisraad kon in veiligheid gebracht worden, evenals het enig stuk vee wat op stal stond. De brandweer kon niets meer behouden. Vermoedelijke oorzaak van de brand was hooibroei. De boerderij was verzekerd bij de Onderlinge Brandwaarborg Maatschappij.
Theo Kiewiet, een kleinzoon van Foppe, later wonend in Roermond, stond op die ochtend naast de brandende resten van de boerderij. Daar hoorde hij iemand van het bestuur van de Onderlinge tegen zijn grootvader zeggen: ’Ja, de Jong, dat is een grote strop, dat wordt niet vergoed. Hooibroei, en dat wist je! ’. Grootvader vroeg: ’Is dat je laatste woord?’. ‘Ja’’ . Wel zei grootvader tegen de blussers, haal de boel maar om en opbouwen en van jouw Scheltema, wil ik geen cent hebben’.
Een man als Foppe de Jong riep bij sommigen na ijver op. Ze hadden leedvermaak dat de grote Foppe de Jong zoiets overkwam. De uitbetaling van de 8500,- gulden schade heeft nog jaren op zich laten wachten. Uiteindelijk is er met een schikking 3000 minder uitgekeerd.
Foppe met enkele van zijn kleinkinderen
Foppe de Jong kwam elke morgen half tien al kuierend bij de boerderij op de Skorum. Hij ging met Teunis in overleg over ’t werk tijdens het koffiedrinken. Nooit hoorde zijn nicht Antje, die daar als hulpje was, haar grootvader klagen. Zelfs niet na een nare natte zomer en toen hooibroei uitbrak en de boerderij afbrandde. Ook daarna heeft hij de moed opgepakt om alles weer nieuw op te bouwen.
Theunis en Ike kregen negen kinderen. De oudste was Catharina uit 1940 en de jongste is Ina, zij is van 1954.
Teunis en Ike Kiewiet-Boelens. Kinderen zijn: Catharina, Regina, Willem, Tiemen, Foppe, Jan, Anne-Marie,Peter en Ina.
Skorum is een streeknaam die gebruikt wordt voor buitendijkse grond die alleen nog met extreme vloed onder water komt te staan. De begroeiing bestaat vooral uit zoutminnende planten. Bij Teunis, maar zeker ook zijn kinderen werden de naam Van de Skorum achter hun voornaam genoemd. Ze droegen die streeknaam met trots.
Teunis heeft het ondernemende van zijn grootvader meegekregen. Gestadig aan groeide de boerderij. Zijn zoon Foppe (1947-2025), stond in dezelfde traditie. In 1980 werden er al 150 koeien gemolken. Toen duidelijk werd dat er geen opvolging was, werd het vee verkocht. De al aanwezige groepsaccommodatie werd gemoderniseerd en draagt nu de naam Kievitshoeve en is in eigendom van Antoon en Judith Kiewiet die wonen in de boerderij bijna 100 jaar geleden gebouwd door hun voorvader Foppe de Jong.
Vanaf 11 april is er in de Nesmerkapel van de St.Clemenskerk, een tentoonstelling over het leven en activiteiten van Foppe de Jong, georganiseerd door het bestuur van de Stichting De Ouwe Pôlle.
Kasboek van de boerderij van Foppe de Jong uit het jaar 1938/1939.
Opbrengsten bestaan uit melkgeld, veeverkoop, uitkering Veefonds voor 4 dode kalveren, drie korf aardappelen en 500 pond rogge. Uitgaven waren er voor een nieuw paardentuig, enten van de varkens, lijnkoeken, wagen maker Brouwers, kalverschetsen en dorsrekening. Het arbeidsloon voor Dirk de Boer (rape Dirkje) was 810 gulden en voor Teunis Kiewiet 990,- gulden.
Geschreven door Anne de Jong